FRANCHISING NEDİR?
Franchising bir ürün veya hizmetin imtiyaz hakkına sahip
tarafın, belirli
bir süre şart ve sınırlamalar dahilinde işin yönetim ve
organizasyonuna
ilişkin bilgi ve destek (*know-how) sağlamak sureti ile,
imtiyaz hakkını
ticari işler yürütmek üzere ikinci tarafa verdiği imtiyazdan
doğan, uzun
dönemli ve sürekli bir iş ilişkilerinin bütünüdür.
Franchising, birbirinden bağımsız iki taraf arasında meydana
getirilen
sözleşmesel bir ilişkidir. Franchising, sistemin yaratılma
ve ilk uygulama
yeri olan A.B.D' de başlamıştır. Bu sistem ile çalışan
yaklaşık 60 iş kolu
mevcuttur. Bunlar arasında ; Otomobil Kiralama, Otomobil
Servis Ürünleri, İş
Yardım Servisleri, İş Araçları, Giyim ve Ayakkabı, Yapı
Dekorasyon,
Bilgisayar, Kozmetik, Perakende Şatış Mağazaları, Eğitim,
Yiyecek, Sağlık
Ürünleri, Ev Aletleri, Kuru Temizleme, Fast-Food, Otelcilik
ve Lokanta vb.
sektörler bulunmaktadır. Özellikle hizmet sektöründe çeşitlendirme
hızla
artmaktadır.
Lügat manası "imtiyaz" olan Franchise, İngilizce
bir kelimedir. Fransızca "Affanchir" olan
franchise sözcüğünden "Franchising İmtiyaz Verme"
kelimesi
türetilmiştir.
Franchisor; ürüne, hizmete veya bilgi birikimine ve bunlara
ait denenmiş,
kalitesi kanıtlanmış ve başarılı bir markaya, isme sahip
ve bunların satış
dağıtım veya işletme hakkını belirli bir bedel karşılığı
veren taraftır.
Franchisor, kendisi ve bireysel Franchisee'lerinden oluşan
franchising
sisteminin kurucusu ve uzun vadeli koruyucusudur.
Franchisee; doğrudan veya dolaylı bir malı bedel karşılığında
Franchisor'un
ticari adını ve/veya hizmet markasını, know-how'ını iş
görme ve teknik
yöntemlerini, sistemini ve diğer sınai ve/veya fikri mülkiye
haklarını
kullanma hak ve zorunluluğunu, taraflar arasında bu amaçla
yapılan yazılı
Franchise Anlaşması süresi ve kapsamı içinde devamlı olarak
alacağı ticari
ve teknik destek ile üstlenir.
Franchisee'nin Franchisor'a ödediği bedel; isim, marka
veya sistemi kullanma
hakkı karşılığında ödenen bir başlangıç ücreti "Franchisee
Fee"den ve yıllık
ciro ve kardan, anlaşmada belirlenen oranlarda, yüzde
olarak denen
ücretlerden "Royalty"den oluşur.
FRANCHISING SİSTEMİNİN FRANSHISEE AÇISINDAN YARARLARI
NELERDİR?
Franchising sisteminin franchisee açısından yararları:
Daha önce denemiş, başarısı kanıtlanmış ve tanınmış
bir marka ile
birlikte, işletme sistemine ait teknikleri ve prosedürleri
kullanmak mümkün
olmaktadır.
- Marka ile birlikte Ulusal veya Uluslararası
standarda ve kaliteye sahip olunmaktadır.Tanınmış
markaların sağladığı sürekli müşteri ve iş yapma
imkanı doğmaktadır.
|
- Franchise veren işletme Franchisee'ye eğitim
hizmetleri ve uzman personel desteği sağlanmaktadır.
|
- Kaliteli personel bulma, işe alma ve yetiştirme
konularında franchise veren işletmenin tekniklerinden
yararlanılmaktadır.
|
- Mali, ticari ve personel konularında sağlanan
destekle, teknik işlevlere ağırlık verilip başarı
şansı arttırılmaktadır.
|
- Franchisor ile ortak hareket edilerek küçük
işletmelerin karşılaşacakları risk ve işletmecilik
sorunları minimize edilmektedir.
|
- Franchise veren işletmenin mali ve hukuk danışmanlarından
yararlanılmaktadır.
|
- Franchisor'ın sürekli olarak yaptığı araştırma
ve geliştirme çabalarından yararlanılmaktadır.
|
- İşletmenin kuruluş aşamasında ve kuruluş yerinin
seçiminde bilimsel tekniklerin kullanılması
mümkün olmaktadır.
|
- Kuruluş aşamasında leasing vb. kaynaklardan
finansal destek sağlanması mümkün olmaktadır.
|
- Reklam ve tanıtma giderlerinden tasarruf sağlanmaktadır.
|
- Franchising sistemi, girişimcinin yalnızlığını
ortadan kaldırarak, kendi işini kurmanın getirdiği
riskleri azaltmaktadır.
|
- Franchisor'a yapılan ödemeler, başlangıçta,
yeni bir işin ön yatırımından daha fazla olmasına
rağmen, denenmemiş bir iş için yapılacak hata
bedellerinin toplamından azdır.
|
- İşletmeler için standart yönetim, muhasebe,
satış ve stoklama
fonksiyonları mümkün olmaktadır.
|
| |
FRANCHISOR'IN YÜKÜMLÜLÜKLERİ NELERDİR?
Franchisor aşağıdaki şartları yerine getirmelidir:
-
Bir iş sistemini franchise zinciri haline getirmeden
önce, makul bir süre
boyunca ve en azından bir örnek işletmede başarıyla
yürütmelidir.
- Zincirin isim, marka ve diğer ayırt edici özelliklerin
sahibi olmalı veya
yasal olarak kullanım hakkına sahip olmalıdır.
- Anlaşma süresince bireysel Franchisee'ye başlangıçtaki
eğitimi ve sürekli
ticari veya teknik desteği verebilmelidir.
HER İKİ TARAFIN SÜREKLİ YÜKÜMLÜLÜKLERİ NELERDİR?
Taraflar birbirleriyle ilişkilerinde dürüst davranmalıdırlar.
Franchisor
anlaşmanın her ihlalinde, bireysel franchisee'sini yazılı
olarak ikaz etmeli
ve kusurun giderilmesi için makul süre tanımalıdır.
Taraflar şikayet, tasa ve anlaşmazlıklarını samimi ve
iyi niyetle, dürüst ve
makul doğrudan temas ve müzakere ile çözmelidir.
FRANCHISING SİSTEMİ İLE BAYİLİK ARASINDAKİ FARK NEDİR?
Bayilik ile Franchising birbirinden farklı kavramlardır.
Bayiler franchise
olamıyorlar. Çünkü bayi kapısına kendi adını asıyor
ve kendisinden para
alınmıyor tersine, ona kar bırakılmaktadır. Bayi toptancıdan
kendi adına
aldığı malı müşteriye satan, tamamen bağımsız üçüncü
şahıs veya diğer bir
deyişle üretici ile tüketici arasındaki aracıdır. Franchisee
ise isim
hakkını satın aldığı markanın çatısı altında belli bir
ürün veya hizmeti,
belli standartlar çerçevesinde üreten veya pazarlayan
yatırımcıdır.
Franchisee bayilikten farklı olarak markayı kullanmak
için başlangıçta
ve/veya franchising sözleşmesi boyunca bir bedel öder.
Franchise alan ulusal reklam ve tanıtım kampanyalarına
mali olarak katılır.
Franchise işletmeler gerek işyerinin görüntü ve dekorasyonu
olarak, gerekse
işletmecilik prensipleri açısından birbirinin tıpatıp
aynıdır. Franchising
sözleşmelerinde bayiliklerin aksine markayı kullanma
süresi ve kullanma
yetki alanı (yalnız bir mahal ve bölge) yer alır. Franchise
ilişkisi, ana
şirket-bayilik ilişkisi ile karşılaştırıldığında çok
daha hassastır.
Bağımlılık ve bağımsızlık kriterleri açısından incelendiğinde
her ne kadar
franchisee'nin kendini bağımsız olarak hissetmesi istense
de (ki büyük
ölçüde böyledir) bayi ile karşılaştırıldığında bayi
çok daha bağımsızdır.
Bayi seçiminde bayinin sahip olduğu dükkan veya işyeri
bayinin mali gücü
gibi kriterler önem kazanırken, franchisee seçiminde
şahsın kişisel
özellikleri ve iş tecrübesi ön plana çıkar.
FRANCHISING SİSTEMİNİN ACENTELİKTEN FARKI NEDİR?
Acenteliğin, franchising sisteminden farkı ise; TTK'nun
116-134 maddelerine
göre "Acente ana firma hesabına kendi adına ticaret
yapar. Ana firmanın
Türkiye'de şubesi yoksa ana firma adına da yapılabilir.
Ana firma adına hak
koruma amacı ile hareket eder, dava açar, kendisine dava
açılır, para tahsil
edemez (özel izin gerekir), mukavele yapamaz (özel izne
tabi), piyasa
hakkında ana firmaya bilgi verir, alım satım dışında yaptığı
hizmetler
karşılığını ana firmadan isteyebilir." şeklinde tanımlanıyor.
Ayrıca
acentelikte, marka ve isim birliği bulunmuyor, destek
sadece mal ve bölge
ile sınırlı kalıyor. Satış veya cirodan bedel ödenmesi
de söz konusu değil,
ağırlıklı olarak ticari aracılık ve ilgili muamelelerin
takibinden oluşuyor,
yani acente franchise şartlarının hiçbirini taşımıyor. |